Từ nửa sau năm 2024 đến đầu 2025, chính phủ lần lượt ban hành các Nghị định 80/2024/NĐ-CP (ngày 03/7/2024) và 57/2025/NĐ-CP (ngày 03/03/2025), chính thức triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) trong thị trường điện Việt Nam. Cơ chế DPPA tạo điều kiện phát triển năng lượng tái tạo, hướng tới thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, giúp các khách hàng tiêu thụ điện lớn chuyển đổi xanh và tiết kiệm chi phí điện năng.

Cơ chế DPPA có thể được triển khai dưới hai hình thức: (i) DPPA qua lưới điện quốc gia, và (ii) DPPA qua lưới điện riêng. Trong đó, hình thức (i) DPPA qua lưới điện quốc gia phù hợp hơn cả với các chủ đầu tư các nhà máy điện tái tạo và khách hàng có nhu cầu điện tái tạo công suất lớn. 

Theo tính toán của nhiều tư vấn, chủ đầu tư và các khách hàng tiêu thụ điện lớn, cơ chế DPPA qua lưới điện quốc gia có một biên độ tương đối để thương lượng giá điện kỳ hạn giữa bên bán (chủ đầu tư nhà máy điện tái tạo) và bên mua (khách hàng), trên cơ sở khoảng cách giữa 2 đại lượng: 

• Chi phí phát điện NLTT + lợi nhuận của chủ đầu tư +  các chi phí đi kèm khác theo cơ chế DPPA bao gồm chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện, chi phí bù chênh lệch;
• Chi phí mua điện bán lẻ từ công ty điện lực. 

Biên độ này, trong cơ chế giá điện bán lẻ hiện hành (một thành phần) là một trong những động lực quan trọng cho cả hai bên bán và mua trong việc tham gia cơ chế DPPA. 

Vào tháng 10/2025, EVN bắt đầu tiến hành việc thí điểm giá điện bán lẻ 2 thành phần đối với một số khách hàng tiêu thụ điện lớn. Các đơn giá hai thành phần, tuy chỉ là trong giai đoạn thí điểm, cũng đã được các chủ đầu tư, tư vấn và các khách hàng thử đưa vào tính toán cho bài toán DPPA mà các bên đang theo đuổi. Một số tính toán cho thấy biên độ thương lượng giá đã bị hẹp đi rất nhiều, thậm chí có thể bị âm, khiến các bên trở nên thận trọng hơn với quyết định tham gia DPPA, hay thậm chí dừng việc thương thảo DPPA, trong lúc theo dõi và chờ đợi các chính sách mới.  

Tuy vậy, các tính toán thử nói trên có thể  chưa xem xét một cách đầy đủ cấu trúc thanh toán của khách hàng tham gia DPPA một khi giá hai thành phần được áp dụng, đặc biệt là việc xem xét cách tính chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện.  

Bài viết này nêu quan điểm của tác giả về một cấu trúc thanh toán DPPA đầy đủ, tập trung vào việc chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện nên được tái cấu trúc như thế nào để phù hợp với logic thu hồi chi phí hệ thống điện thông qua giá điện bán lẻ 2 thành phần. Người viết bài hy vọng nội dung bài viết sẽ đem lại các thông tin có tính tích cực cho các bên đang chuẩn bị tham gia DPPA. 

PECC2 kính mời Quý Độc giả xem toàn bộ bài viết tại đây.